انتشار کتابی درباره تاریخ و جایگاه دبیرستان فردوسی تبریز

تصویر روی جلد کتاب تازه منتشر شده درباره دبیرستان فردوسی تبریز
خبرتبریز: کتابی پژوهشی با محوریت تاریخچه و نقش دبیرستان فردوسی تبریز، به‌عنوان نخستین دبیرستان بنیان‌گذاری‌شده ایران به دست ایرانیان، به تازگی از سوی انتشارات اعظم تبریز منتشر و در دسترس علاقه‌مندان قرار گرفت.

این کتاب در ۲۱۸ صفحه، قطع وزیری و با شمارگان یک‌هزار نسخه به قلم حمیدرضا مظفری به همت کمیسیون فرهنگی انجمن دانش‌آموختگان دبیرستان فردوسی تبریز به چاپ رسیده است. ویراستاری این اثر را **محمد چایچی رقیمی، کاظم درگاهی و محمدعلی نجاری کهنمویی بر عهده داشته‌اند.

نویسنده در این اثر کوشیده است با تکیه بر اسناد تاریخی، خاطرات و منابع مکتوب، تصویری جامع از روند شکل‌گیری و تأثیرگذاری دبیرستان فردوسی تبریز در تاریخ آموزش نوین کشور ارائه دهد. در بخشی از کتاب، پنج مدیر نخست این دبیرستان معرفی شده‌اند؛ مدیرانی که در سال‌های ابتدایی فعالیت این مرکز آموزشی، نقش تعیین‌کننده‌ای در تثبیت آموزش متوسطه به شیوه نوین در ایران ایفا کردند.

دبیرستان فردوسی تبریز در سال ۱۲۹۵ هجری شمسی به همت زنده‌یاد دکتر عباس لقمان ادهم، رئیس وقت معارف و صحیه ایالت آذربایجان، تأسیس شد و به‌واسطه جایگاه علمی و گستره فعالیت‌های آموزشی خود، در حافظه تاریخی تبریز از آن به‌عنوان **«نخستین دانشگاه تبریز»** یاد می‌شود. این مرکز آموزشی طی بیش از یک قرن فعالیت، منشأ تربیت هزاران دانش‌آموز و پرورش چهره‌های برجسته علمی، فرهنگی، ادبی، مدیریتی و اجتماعی کشور بوده است.

در بخش‌های دیگر کتاب، به معرفی شماری از مدیران، معلمان برجسته و فارغ‌التحصیلان شاخص دبیرستان فردوسی تبریز پرداخته شده است؛ افرادی که هر یک در سطوح ملی و منطقه‌ای نقش‌آفرینی کرده و سهم قابل توجهی در توسعه علمی و فرهنگی ایران داشته‌اند.

انتشار این کتاب را می‌توان گامی مؤثر در جهت صیانت از میراث آموزشی تبریز، ثبت تاریخ آموزش نوین ایران و انتقال تجربه‌های ارزشمند یک قرن فعالیت علمی به نسل امروز دانست؛ اقدامی که با استقبال پژوهشگران حوزه تاریخ آموزش و علاقه‌مندان به هویت فرهنگی آذربایجان همراه خواهد بود.

انتشار کتابی درباره تاریخ و جایگاه دبیرستان فردوسی تبریز
پشت جلد کتاب تازه منتشر شده درباره دبیرستان فردوسی تبریز
دبیرستان فردوسی تبریز در سال ۱۲۹۵ هجری شمسی به همت مرحوم عباس لقمان ادهم معروف به اعلم‌الملک، رئیس وقت معارف ایالت آذربایجان، بنیان گذاشته شد. آغاز به کار این مدرسه با میلاد باسعادت پیامبر اکرم(ص) و ورود محمدحسن میرزا، ولیعهد احمدشاه، به تبریز همزمان شد و به همین مناسبت، نام «مدرسه مبارکه متوسطه محمدیه» برای آن انتخاب شد.

نخستین محل استقرار این مدرسه در محله تاریخی سرخاب تبریز بود؛ سپس به محله ششگلان انتقال یافت و در ادامه مدتی در عمارت تاریخی حرمخانه فعالیت کرد تا اینکه در اواخر دهه ۱۳۱۰ شمسی به مکان فعلی خود در خیابان امام خمینی(ره) منتقل شد. نام این مرکز آموزشی نیز در سال ۱۳۱۳ شمسی و همزمان با برگزاری جشن هزاره فردوسی، به «دبیرستان فردوسی» تغییر یافت و کتیبه‌ای مرمرین منقوش به تندیس حکیم ابوالقاسم فردوسی در دیوار کناری آن نصب شد.

هرچند دبیرستان فردوسی از نظر قدمت پس از دبیرستان البرز تهران قرار دارد، اما وجه تمایز مهم آن در این است که از بدو تأسیس به‌طور کامل توسط ایرانیان بنیان‌گذاری و اداره شده است؛ در حالی که دبیرستان البرز تا سال ۱۳۱۹ شمسی تحت مدیریت آمریکایی‌ها قرار داشت. همین ویژگی باعث شده است که دبیرستان فردوسی تبریز در حافظه تاریخی شهر، از آن با عنوان «نخستین دانشگاه تبریز» نیز یاد شود.

این دبیرستان در دهه‌های نخست فعالیت خود، جایگاهی کم‌نظیر در آموزش متوسطه کشور داشت و در قبولی دانش‌آموزان در آزمون‌های ورودی دانشگاه‌ها، هم‌تراز با دبیرستان البرز تهران ارزیابی می‌شد. بسیاری از معلمان و فارغ‌التحصیلان این مدرسه، پس از تأسیس دانشگاه تهران، بلافاصله به‌عنوان استاد دانشگاه جذب شدند.

در نخستین دوره فارغ‌التحصیلی این دبیرستان در سال ۱۲۹۹ شمسی، تنها هفت دانش‌آموز موفق به اخذ دیپلم شدند، اما هر یک از آنان بعدها به چهره‌هایی ماندگار در فرهنگ و ادب ایران تبدیل شدند؛ از جمله استاد محمدحسین شهریار، یحیی آریان‌پور، غلامعلی رعدی آذرخشی، احمد خرم، علی‌اکبر حریری و حبیب ساهر.

مدیران و معلمان نخست دبیرستان فردوسی تبریز نیز از شخصیت‌های برجسته تاریخ معاصر ایران بودند؛ چهره‌هایی چون میرزا باقر طلیعه، میرزا تقی رفعت، محمدعلی تربیت و اسماعیل امیرخیزی که هر یک در سپهر علم، ادب، فرهنگ و تحولات اجتماعی ایران اسلامی جایگاهی شاخص دارند.

با این حال، این مرکز آموزشی پیشگام در دو دهه اخیر به دلایل مختلف از جایگاه تاریخی خود فاصله گرفته و حتی طرح احیای آن از طریق بازسازی ساختمان تاریخی و تأسیس موزه تعلیم و تربیت طی بیش از یک دهه گذشته، با کندی پیش رفته است؛ موضوعی که نگرانی‌ها درباره فرسودگی و زوال این بنای ارزشمند را افزایش داده است.

این در حالی است که دبیرستان فردوسی تبریز چند سال پیش از سوی شورای عالی آموزش و پرورش به‌عنوان یکی از هشت مدرسه ماندگار کشور انتخاب و همچنین در فهرست آثار ملی سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی به ثبت رسیده است؛ عناوینی که نشان‌دهنده جایگاه کم‌بدیل این دبیرستان در تاریخ آموزش ایران است.

انتشار کتاب تازه درباره مدیران و پیشگامان دبیرستان فردوسی تبریز را می‌توان تلاشی مهم در جهت احیای حافظه تاریخی آموزش نوین کشور، پاسداشت سرمایه انسانی تبریز و یادآوری نقش این مرکز آموزشی در پرورش شخصیت‌های تاریخ‌ساز ایران دانست.

گفتنی است کتاب حاضر، دفتر اول از مجموعه کتاب های انجمن دانش آموختگان دبیرستان فردوسی درباره بنیانگذاران، مدیران، معلمان و برخاستگان از این مرکز آموزشی است؛ پیش از این نیز به مناسبت برگزاری جشن یکصدمین سالگرد تاسیس این مرکز آموزشی نیز کتبای با عنوان دبیرستان فردوسی تبریز در تاریخ و فرهنگ ایران توسط انتشارات ستوده تبریز به قلم آقایان محمد عزیزی راد، نصرت‌الله نجفی، رحیم نیکبخت، حسین پورنجفقلی، علی‌اکبر رحمانپور، علی رزاقی و خیام علیزاده‌اقدم با شمارگان ۲ هزار نسخه و در ۳۴۴ صفحه منتشر شده است.ایرنا